ներգնա տուրեր

Խորոված
 Խորովածը մարդու կողմից պատրաստ
Վերելք Մասիս
2015թ օգոստոսի 2-ից 8-ը և 17-ից 23-ը Ծրա
տեսնել ավելին

Երևանի հյուրանոցներ

Ռոյալ Պլազա հյուրանոց ***
Բոլորովին վերջերս Երևանում բացվ
Միրհավ հյուրանոց
Միրհավ հյուրանոցը հրավիրում է ձե
տեսնել ավելին

Our Partners

Facade of Atorik Resturant Աթոռիկ ռեստորան
Աթոռիկ ռեստորանը գտնվում է Ալավերդի քաղաքից 4 կմ հյուսիս` Երևան-Թբիլիսի միջպետական ճանապարհի հարևանությամբ, Հաղբատ գյուղի մոտ, գեղատեսի
տեսնել ավելին

ԽԱՇ

Խաշը հայոց ծիսական ուտեստ է: Այն իրենից ներկայացնում է տաք ապուր և եզակի ուտեստ է այն իմաստով, որ սառը վիճակում ուղղակի անհնարին է ուտել:

Ուտեստի անվանումը ծագել է խաշել բառից: Խաշը որպես ծիսական ուտեստ պատրաստել են մասսայական, ծիսական ու ընկերային հացկերույթների ժամանակ: Այն սեզոնային բնույթ է կրում և խաշ կարելի է ուտել սեպտեմբեր-ապրիլ ամիսներին, /այն ամիսներին, որոնց անվան մեջ առկա է ր տառը/, քանզի ծանր ուտեստ լինելով` տաք ամիսներին չի կարելի ուտել. այն դժվարամարս է

Հնում հայերը մեծ խմբերով, ամբողջ համայնքներով ուխտի են գնացել հեռավոր սրբավայրեր: Եվ որպեսզի երկար ժամանակ ու միջոցներ չվատնեն բազմամարդ ամբոխի համար ուտելիք պատրաստելու` մտածել են պատրաստել այնպիսի ուտեստ, որ մեկ անգամ ուտելով հագեցնի և երկար ժամանակ այլևս ուտելու խնդիր չառաջանա: Նման ուտեստներից է նաև խաշը: Անասուն զոհաբերելով տաճարին` հայերը նրա ոտքերից, երբեմն նաև փորոտիքից խաշ են պատրաստել:

Այն Բարեկենդանի ծիսական ուտեստներից է: Սակայն խաշ պատրաստել են նաև ընկերային հացկերությներից հետո. մասնավորապես, ավանդույթ է խաշ հյուրասիրել հարսանիքի հաջորդ օրը

Խաշը պատրաստելու համար լավ մաքրում են անասունի /կով, հազվադեպ` խոզ կամ ոչխար/ ոտքերը, տասներկու ժամ թողնում հոսող ջրի տակ, խաշում են տաս-տասներկու ժամ` այդ ընթացքում երեք անգամ փոխելով խաշած ջուրը, մատուցում` աղով և սխտորով:

Այն ուտում են վաղ առավոտյան, խաշի հետ սեղանին մատուցում են բողկ, ծեծած սխտոր, կանաչի, թթու և չոր լավաշ, որով բրթում են խաշն այնքան, մինչև ապուրը թանձրանա: Խաշը կարելի է ուտել գդալով, կարելի է` ձեռքով: Խաշի հետ խմում են միմիայն օղի: Հատուկ կարգ գոյություն ունի նաև խաշի ժամանակ առաջարկվող կենացների: Առհասարակ հայոց խնջույքներին կենացների շարքն սկսում են Բարի լույսով: Խաշի ժամանակ առաջինը բաժակ են բարձրացնում խնջույքի մասնակիցների կենացը, երկրորդը` խաշ եփողների, երրորդը` այն տոնի կամ ծեսի, ինչի կապակցությամբ խաշ է պատրաստվել:

Խոհանոց

  • ԽԱՇ ԽԱՇ

    Խաշը հայոց ծիսական ուտեստ է: Այն իրենից ներկայացնում է տաք ապուր և եզակի ուտեստ է այն իմաստով, որ սառը վիճակում ուղղակի անհնարին է ուտել:

    Ուտեստի անվանումը ծագել է խաշել բառից: Խաշը որպես ծիսական ուտեստ պատրաստել են մասսայական, ծիսական ու ընկերային հացկերույթների ժամանակ: Այն սեզոնային բնույթ է կրում և խաշ կարելի է ուտել սեպտեմբեր-ապրիլ ամիսներին, /այն ամիսներին, որոնց անվան մեջ առկա է ր տառը/, քանզի ծանր ուտեստ լինելով` տաք ամիսներին չի կարելի ուտել. այն դժվարամարս է

    Հնում հայերը մեծ խմբերով, ամբողջ համայնքներով ուխտի են գնացել հեռավոր սրբավայրեր: Եվ որպեսզի երկար ժամանակ ու միջոցներ չվատնեն բազմամարդ ամբոխի համար ուտելիք պատրաստելու` մտածել են պատրաստել այնպիսի ուտեստ, որ մեկ անգամ ուտելով հագեցնի և երկար ժամանակ այլևս ուտելու խնդիր չառաջանա: Նման ուտեստներից է նաև խաշը: Անասուն զոհաբերելով տաճարին` հայերը նրա ոտքերից, երբեմն նաև փորոտիքից խաշ են պատրաստել:

    Այն Բարեկենդանի ծիսական ուտեստներից է: Սակայն խաշ պատրաստել են նաև ընկերային հացկերությներից հետո. մասնավորապես, ավանդույթ է խաշ հյուրասիրել հարսանիքի հաջորդ օրը

    Խաշը պատրաստելու համար լավ մաքրում են անասունի /կով, հազվադեպ` խոզ կամ ոչխար/ ոտքերը, տասներկու ժամ թողնում հոսող ջրի տակ, խաշում են տաս-տասներկու ժամ` այդ ընթացքում երեք անգամ փոխելով խաշած ջուրը, մատուցում` աղով և սխտորով:

    Այն ուտում են վաղ առավոտյան, խաշի հետ սեղանին մատուցում են բողկ, ծեծած սխտոր, կանաչի, թթու և չոր լավաշ, որով բրթում են խաշն այնքան, մինչև ապուրը թանձրանա: Խաշը կարելի է ուտել գդալով, կարելի է` ձեռքով: Խաշի հետ խմում են միմիայն օղի: Հատուկ կարգ գոյություն ունի նաև խաշի ժամանակ առաջարկվող կենացների: Առհասարակ հայոց խնջույքներին կենացների շարքն սկսում են Բարի լույսով: Խաշի ժամանակ առաջինը բաժակ են բարձրացնում խնջույքի մասնակիցների կենացը, երկրորդը` խաշ եփողների, երրորդը` այն տոնի կամ ծեսի, ինչի կապակցությամբ խաշ է պատրաստվել:

  • Royal xorovats ԽՈՐՈՎԱԾ

    Խորոված պատրաստում և ուտում են աշխարհի գրեթե բոլոր ժողովուրդները: Սակայն խորովածը հայերիս մոտ առանձնահատուկ տեղ ունի: Այն ի սկզբանե լինելով ծիսական ուտեստ` այսօր յուրաքանչյուր հայի տոնական սեղանի զարդն է: Տոնական ուտեստ լինելուց զատ` նրանով հայերը պատվում են իրենց ամենանվիրական հյուրերին: Հայերը այն եզակի ազգերից են, որ ունեն հյուրընկալության աստվածություն` հանձինս Վանատուրի, և հայկական բանահյուսության մեջ հայտնի է ՙՀյուրն աստծոնն է՚ արտահայտությունը: Ենթադրաբար` խորովածը, անասունի ողջակիզումը, իսկ հետագայում` մսի խորովելը որպես ծես` ժամանակին նվիրված է եղել հենց Վանատուր աստծուն:

    Ինչևէ, աշխարհի շատ ժողովուրդներ խորովածին տարբեր անվանումներ են տվել` շաշլիկ` ռուսերեն, մծվադի` վրացերեն, քյաբաբ` արաբերեն, բարբեքյու` անգլերեն և այլն: Սակայն սրանք սոսկ կերակրատեսակի անվանումներ են: Միայն հայերի մոտ է, որ խորովածը և խորովելը ընկալվում է որպես ջերմային մշակման հատուկ եղանակ: Ամբողջ աշխարհում խոհարարները ընկալում են ջերմային մշակման հետևյալ եղանակները. տապակում, խաշում, շոգեխաշում, թխում և ապխտում (վերջին դեպքում մթերքը հիմնականում նախապես արդեն ենթարկված է ջերմային մշակման): Եվ միայն հայերի մոտ է, որ խորովածը ընկալվում է որպես ջերմային մշակման առանձին եղանակ և արվում է պարտադիր բաց կրակի վրա:

  • Տոլմա ՏՈԼՄԱ

    Տոլմա բառն առաջացել է ուրարտերեն ՙուդուլի՚ բառից, որ նշանակում է` խաղողի վազ: Այստեղից էլ ծագել է տոլին` խաղողածինը: Առհասարակ, ավանդական տոլման խաղողի թփով և գառի մսով տոլման է: Հնագիտական պեղումները հավաստում են, որ Հայկական լեռնաշխարհում հնագույն ժամանակներում ամենակիրառականը եղել է ոչխարի միսը: Ապա հաջորդաբար գալիս են կովը, այծը, ձին և խոզը:

    Առհասարակ, որևէ կերակրատեսակի ծագման և ազգային պատկանելության մասին խոսելիս պետք է դատել երեք հանգամանքի մասին. անվանման ծագումը, կիրառությունը տվյալ ժողովրդի մոտ և աշխատանքային գործիքը` որով պատրաստվում է տվյալ կերակրատեսակը: Անվանման մասին արդեն խոսեցինք: Ինչ վերաբերվում է տոլմայի կիրառմանը, ոչ մեկի մոտ գաղտնիք չէ, որ տոլման հայերի ամենասիրած, ամենամասսայական կերակրատեսակներից է, մեր տոնական սեղաների պարտադիր ճաշացանկի բաղկացուցիչը: Տոլման նաև հայի ինքնության բաղկացուցիչն է:

    Ճիշտ է, տոլմա պատրաստելու հատուկ գործիք չկա, սակայն նրա պատրաստման տեխնոլոգիան այնքան բարդ է և ժամանակատար, որ որևէ քոչվոր ժողովուրդ ուղղակի չէր կարող այն կիրառել, էլ չենք խոսում այն մասին, որ ավանդական տոլմայի կարևորագույն բաղադրիչը` խաղողի տերևը ստանալու համար նախ հարկավոր է երկրագործությամբ զբաղվել, իսկ մեր հարևանների քոչվոր նախնիները ավարառությունից ու թալանից զատ ոչնչով չեն զբաղվել:

    Սակայն խոհարարությունը ստատիկ գիտություն չէ և դարերի ընթացքում այն ևս զարգացում է ապրել: Կապված աշխարհագրական դիրքից, բնակլիմայական պայմաններից` առաջ են եկել տոլմայի այլ տեսակներ ևս: Հայկական խոհանոցում տոլմայի «թեժ հնգյակում» են խաղողի տերևով տոլման, Էջմիածնի տոլման (կաղամբով և բանջարեղենով), պասուց տոլման, Երևանյան տոլման (նման է Էջմիածնի տոլմային, ավելացվում է սերկևիլ), Մշո տոլման` պատրաստված կտրտած մսով և բլղուրով:

  • Ղափամա ՂԱՓԱՄԱ

    Ղափաման հայոց տոնածիսական ուտեստներից է: Այն հիմնականում պատրաստում են Ամանորին և Զատիկին: Ղափամա պատրաստել են նաև ընկերային հացկերույթների, ծեսերի ժամանակ. մասնավորապես, այն հայոց ավանդական հարսանիքների սեղանների անբաժան մասն է կազմել:

    Ղափամայի պատրաստման համար շատ բաղադրամասեր են անհրաժեշտ` բրինձ, մեղր, չրեղեն, չամիչ, ընդեղեն …. Այս ամենը խաշում են, դդումի միջուկը հանում են այնպես, որ կեղևը չվնասվի, լցոնում են դդումը խաշած բաղադրամասերով և դնում ջեռոց կամ թոնիր:

    Ղափամայի մասին հայերն անգամ ժողովրդական երգ են հյուսել.

  • Հարիսա ՀԱՐԻՍԱ

    Հարիսան հայոց տոնածիսական ուտեստ լինելուց զատ նաև դասվել է զորաց ուտեստների դասին: Այն շիլայանման ուտեստ է, որ պատրաստվում է մսից /ոչխար կամ հավ/ և ձավարից:

    Հարիսան Նավասարդյան ուտեստ է: Այն Նավասարդ ամսի մեկին /օգոստոսի 11/ երբ հայերը համաժողովրդական տոնախմբությամբ նշել են նոր տարին, զարդարել է տոնական սեղանները: Հարիսան նաև հայոց բանակի ամենօրյա ուտեստներից է եղել, քանի որ շատ սննդարար է և ունի օգտակար հատկություններ: Հայոց բանակն իր հաղթանակները նշել է հենց հարիսայի սեղանների շուրջ: Մինչ օրս Հայաստանի Մուսալեռ համայնքում ամեն տարի ավանդական հարիսա են պատրաստում, նշելու 1915 թվականին Մուսա լեռում թուրքերի դեմ տարած հաղթանակը

    Բացի Նավասարդին, հարիսան պատրաստել են տոնական այլ օրերի ևս` հարսանիք, կնունք… Այն նաև առօրյա սննդակարգում է շատ հարգի

    Հարիսայի պատրաստման ընթացքը երկար է և դժվար: Միսը ձավարի հետ լավ եփում են` անընդհատ հարելով փայտե թիակով, մինչև համասեռ զանգված ստացվի, որից էլ առաջացել է ուտեստի անվանումը` հարիսա: Մատուցելիս ավելացվում է յուղ:

    Համաձայն ավանդության` դեռևս չորրորդ դարում հայոց առաջին կաթողիկոս Գրիգոր Լուսավորիչը քրիստոնեության ընդունումից հետո համաժողովրդական տոնախմբության ժամանակ ինքն է իր ձեռքով հարիսա պատրաստել և մատուցել ժողովրդին

    Հարիսան Հայաստանի տարբեր վայրերում տարբեր կերպ են պատրաստում: Տարածված է նաև նրա մի տարատեսակը` քաշիկան: Դա հարիսայի տեսակ է, որ պատրաստվում է թոնրի մեջ և պատրաստման ժամանակ չի խառնվում: Հայերը դրա մեջ խորհուրդ են դրել: Ամանորյա հարիսան չի կարելի խառնել, որպեսզի նոր տարին խառնակ չլինի և խաղաղություն տիրի: